ROMA HAMAMI - ANKARA

İşten ayrılmamın üstünden iki buçuk hafta geçti. İsteğimin dışında gerçekleşen bir durum söz konusu olduğu için zihnim farklı şeylerle dolu, kafam karmakarış. Bir yandan günlük alışılagelen düzenimin bozulması, diğer yandan 'yeni bir iş arasam mı ya da acele etmesem mi?'... Karışık duygular içindeyim.

Sabahları erken kalkmaya devam sonuçta çocukların okullara dağıtılması gerekiyor. Evde geçirdiğim vakit bollaştı, üç kitabı aynı anda okuyorum. Günter Grass'ın Teneke Trampet'inin Almancası, Jack Goody'den Batıdaki Doğu ve A.A.Paton'dan Mısır Devrimi'nin Tarihi'nin ikinci kitabının İngilizcesi. Her birinden günlük hedefimi tutturmaya çalışıyorum. Günde yarım saat bilgisayar başında bir süredir bitiremediğim Aizanoi gezimizin blogunu bitirmeye çalışıp, yarım saat kadar da linkedin'de iş arıyorum.

Bugün küçük kızımı okuluna bıraktıktan sonra eve girmek istemedim. Bahçelievler'de bizimkilere bir uğrayıp sonra Ankara'da henüz gitmediğim bir müzeyi gezesim geldi. 7.Cadde'deki bir simitçide kahvaltımı yaptıktan sonra annemlere uğradım. Yeni başladığım mecburî emeklilik hayatımdan haberler sohbetimizin ana konusuydu.

İki saat kadar sonra tekrar arabaya bindiğimde hedefim netleşmişti. Ulus'taki Roma Hamamı kalıntılarının bulunduğu açık hava müzesi.

Müzenin karşısındaki otoparka aracımı bıraktıktan sonra girişe yönlendim. Gişe görevlisi yerinde değildi, kapıdaki güvenlik çalışanına sormak için ağzımı açtığımda "Yabancı mısınız?" sorusuyla karşılaştım. Sorunun Türkçe sorulmuş olmasının tuhaflığını hissederek "Yoo Türküm!" deyince "Bugün ücretsiz, girebilirsiniz." yanıtı geldi, benim "Ama müzekartım var." ara cümlemi duymamıştı. Müzekartı kullanamamak ve buraya gelmiş olduğumun kaydını düşememek canımı sıktı.

Alana girdiğimde beni kocaman bir çimenlik bahçe karşıladı. Bahçenin kenarı boyunca yetişkin ağaçların altında mezar stelleri, yazıtlar, postamentler, lahitler ve altarlar dizilmiş. Mezar stellerinin çoğu Roma ve Bizans dönemlerine ait, tek tük Osmanlı mezar taşları da gözüme çarptı.

Ankara'da hava birkaç gündür serin, sonbahara doğru gidiyoruz. Fakat bugün güneş kendini "Bir yere gittiğim yok, keyfim yerinde" dercesine gösteriyor. Neyse ki kafamda şapka var ama ben yine de mezar stellerine yakından bakma bahanesiyle ağaç gölgelerine sığınıyorum.

Su kanalı olduğunu tahmin ettiğim boşluğun üstündeki küçük asma köprüden geçerek hamam kompleksinin olduğu bölgeye geçtim.

 Kompleks iki bölümden oluşuyor: hamam ve palaestra (spor alanı). Hamam binası yaklaşık olarak 140 x180 metre, palaestra ise 95 x 95 metre boyutlarında bir alana sahip. Hamama ait ilk izler 1931 yılında yapılan bir inşaat sırasında ortaya çıkmış. Kazılarda bulunan sikkelere dayanarak kompleksin İmparator Caracalla döneminde yapıldığı düşünülüyor.

Komplekste bulunan bölümlerin isimlerini Aizanoi gezimizden hatırladım. Calidarium (sıcak), frigidarium (soğuk), apodyterium (soyunma odası), tepidarium (ılık)...

Hamam alanının etrafından yürümeye devam ettim. Roma sonrası Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemi mezar taşları, kitabeler ve diğer mimari parçaların bulunduğu bölgeye geldim. Osmanlıca yanı sıra İbranice, Ermenice ve Rumca yazıtlar da mevcut.

Hamam kompleksinin etrafındaki seyir platformları, alanın tüm açılardan fotoğraflanmasına imkân sağlıyor. Yürüyüş parkuru boyunca gezen insanların dikkatini diri tutacak biçimde eserlerin yerleştirilmiş olması buranın müzecilik yeteneği yüksek kişilerce tasarlandığına kanıt niteliğinde.

Hamamın bulunduğu yüksek alanın bir höyük olduğu biliniyor. Burada 1937 yılında Prof. Dr. Remzi Oğuz Arık tarafından  kazılar yapılmış ve höyüğün Frig ve Roma Devri katları ortaya çıkarılmış. 1938-39'da kazılar Müzeler Müdürü Hamit Zübeyir Koşay nezaretinde sürdürülmüş. Hamam binası bu kazılarda ortaya çıkmaya başlamış ve 1943'de bütünüyle tamamlanmış.

Bugün Roma Hamamı olarak adlandırılan bu ören yerinin bir höyük olduğu ve aşağıdan yukarıya doğru Frig, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde yerleşim gördüğü anlaşılmış durumda. 

Bu arada Hamit Z. Koşay; günün açılış sohbetini gerçekleştirdiğim annem ve babamın bir önceki yaşadıkları, benim çocukluk dönemimin geçtiği evde yaşamış bir arkeolog ve etnografya uzmanı.

2009 yılında yapılan kazıda ele geçen fayanstan yapılmış amulet (muska) işlevli plakada, 19. hanedan firavunlarından II.Ramses'in (MÖ 1279-1213) iki adı işlenmiş. 

Yine aynı kazılarda bronzdan yapılmış Attis heykelciği bulunmuş. Attis, Anadolu kökenli bir kült ve  Kybele ile yakından ilgili. Kybele  Attis'e âşık olmuş ancak Attis'in bir nehir tanrıçasıyla evlenmesi üzerine Kybele, nehir tanrıçasını öldürmüş. Bunun üzerine deliren Attis, kendi cinsel organını kesmiş ve çam ağacına dönüşmüş. İlkbaharda törenlerle kutlanan bu kült, zamanla Yunanistan ve Roma'da da kabul görmüş.

2009 kazılarında bulunan bir diğer eser bronz İsa heykelciği, sütunlu cadde yanında yer alan Roma dönemi dükkân kompleksinden çıkmış. İkona şeklinde kullanılan çarmıha gerilmiş İsa heykelciği, bu dükkânların Bizans döneminde de kullanılmış olduğuna işaret ediyor.

 

Vivamus, Moriendum Est

(Madem ölmemiz gerekiyor, o halde yaşayalım.)

SENECA