Troya Müzesi'nden çıktığımızda saat dört olmuştu. Çok detaya girmeden yaptığımız müze gezisi yaklaşık iki saat sürmüştü. Çanakkale gezimizin ilk hedefini, laf aramızda, ilk yaptığım planlardaki tek hedefimi gerçekleştirmiştik. Sanki bundan sonra göreceklerim ikramiye yerine geçecekti. Ama bu iddiamda yanılacaktım.
Arabalara binip yarım saatlik yolculuktan sonra Çanakkale'ye vardık. Eceabat feribotu saatte bir kalkıyordu ve gelmişken meşhur Aynalı Çarşı'yı görmeden yarımadaya geçmek olmaz dedik. Ama önce yemek tabii ki, kurtlar gibi acıkmıştık. Gezi ekibindeki üye sayısının fazla olması ortak damak zevkini kısa sürede tespit edemeyeceğimiz anlamına geldiğinden en yakın alışveriş merkezine girdik. 17 Burda güzel tasarlanmış bir açık hava alışveriş merkezi. Vaktimiz yemekten sonra kısa da olsa birkaç mağaza gezmeye yetti. Kısa bir yol daha giderek hem feribot iskelesine yaklaştık hem de Aynalı Çarşı'ya. Ara sokaklarda birkaç tur attıktan sonra ilk gördüğümüz uygun otoparka girdik.
Aynalı Çarşı 2.Abdülhamit döneminde 1890 yılında şehrin Musevi cemaatinin ileri gelenlerinden Eliyau Hallio tarafından yaptırılmış ve girişine asılan aynalardan dolayı meşhur olmuş. Meşhur Çanakkale Türküsü'nde geçen kapalı çarşıyı dolaştık ama çarşının içinden çok dışındaki harika çiçekler göz alıcıydı.
Saati beş buçuk yapmıştık ve altıdaki feribota yetişmek istiyorsak hızlı hareket etmemiz gerekiyordu. Çarşının dışında çaylarımızı içtikten sonra otoparka geçip feribot iskelesine yola çıktık. Neyse ki yakın yere bırakmıştık. Feribotun kalkmasına on dakika kala biletlerimizi almış biniş sırası bekliyorduk. Şahane ama biraz rüzgârlı geçen yirmi beş dakikalık yolculuğumuz neşeli geçti. Çiftler arasında "Titanik" filmindeki meşhur sahnenin canlandırılması mı dersiniz yoksa uzaktan da olsa gezi planının sanki anlaşılacakmış gibi işaret parmağıyla tarif edilmesi mi. Yetişkinler güvertede, küçük üyelerimiz elbette kapalı bölmede.
Eceabat Feribot İskelesi'ne beş dakika mesafedeki otelimize yerleştikten sonra günün otelde bitmesini istemeyen altı kişilik grupla önceden internette bulduğumuz bir mekana gitmeye karar verdik. Yirmi dakika kadar yürüdükten sonra Suvla Şarap Evi'ne girdik. Kapanmasına kısa bir süre kalmıştı ama biz de uzun yoldan gelmiştik, en azından tadımlık birer kadeh şarap içeriz diyerek mekanın güzel bahçesine geçtik. İlk günümüz keyifli başlayıp keyifli bitti.
Ertesi gün sabah sekiz gibi kalkıp güçlü bir kahvaltı yapmak üzere otelin yemek salonuna indik. Bugünkü programımız yoğun ve yorucu olacaktı. Gözlerimiz her daim nemli kalacak gibi. Yarımadada 50 Türk şehitliği, 34 yabancılar mezarlığı, 78 anıt ve 138 sivil mimarlık örneği var. Bunların tamamını görmek herhalde iki üç güne yayılır ama bizim yalnızca altı yedi saatimiz var, akşama Küçükkuyu'ya varmış olmamız gerekiyordu. Yaptığım planda yarımadanın kuzey bölgelerine vaktimiz yetmiyordu. İlk hedefimiz Conkbayırı ama yol üstünde gözüme kestirdiğim dört yer daha var.
Kanlısırt: 25 Nisan 1915'de yapılan Anzak çıkartmasının en önemli noktalarından biri. İsmiyle de savaşın dehşetini yansıtıyor. 6-7 Ağustos 1915'de verilen binlerce şehit ve yaralıya rağmen bu bölge kahramanca savunulmuş ve anısına bu yazıt dikilmiş.
Lone Pine Mezarlığı: Kanlısırt Yazıtı'nın biraz ilerisinde bir Anzak mezarlığıyla karşılaşıyoruz. Kanlısırt'ta 1916'da 16.Tümen anısına dikilen anıtı işgal döneminde İngilizler yıkmış. Toprağını kahramanca savunan askerler için dikilen anıtın, işgalci ve sömürgeci kuvvetler tarafından tahrip edilmesi; ama öte yandan bu anıtın tam karşısına işgalci ve sömürgeci kuvvet askerleri için mezarlık yapılması ve bu mezarlığın zamanında vatanı işgal edilenlerce her daim ziyaretçiyi karşılayacak kadar bakımlı tutulması beni doğu-batı hoşgörüsü ve kültürü konusunda düşüncelere sevk ediyor. Beynimin içinde Atamın bu savaşlarda ölen yabancı askerler için söylediği meşhur sözler ve "Savaş zarurî ve hayatî olmalıdır. Milletin hayatı tehlikeye maruz kalmadıkça savaş bir cinayettir." sözü dönüp dolaşıyor.
Gezdiğimiz bölgenin aynı zamanda 2020 yılında yaşanan yangınlarla bir kısmı tahrip olan ormanlık bir alan olduğunu, bu ormandaki doğal hayatı korumamız gerektiğini hatırlatan ve gezi ekibime büyük neşe veren bir güzellikle karşılaşıyoruz. İnsan elinden yemek yiyecek kadar evcilleşmiş bir tilki. Bu fotoğraf çekilirken bilmediğim ama bir hafta sonrasında gazetede okuduğum bir haberde, ilk insanın doğadaki en yakın arkadaşının tilki olduğunu ve tilkinin insan tarafından evcilleştirildiğini okudum.
57.Piyade Alay Şehitliği: Savaşta şehit olan 628 asker için 12 Aralık 1992'de açılan sembolik mezarlık. Peki 57.Piyade Alayı'ndaki askerler kim? Yarbay Mustafa Kemal'in "Ben size taarruz emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum." sözüyle düşmanın üzerine yürüyerek adını tarihe altın harflerle yazdıran 19.Tümen'e bağlı alay, Türk milletinin kalbinde yaşıyor. Yarbay Hüseyin Avni tarafından kumanda edilen alay, ilk çıkarma gününde Arıburnu Cephesi'nde ilerleyen Anzak askerlerini ilk karşılayan ve geri püskürten kuvvetler. Tümen komutanı Mustafa Kemal'in dahiyane savunma stratejisiyle, ne acı ki alayın üçte ikisinin ve kumandanının şehit olmasıyla, 261 rakımlı tepe düşmandan temizlenmiş ve belki de savaşın kaderi 3000 kahraman askerle değişmişti. Alayın sağ kalanları daha sonra Filistin Cephesi'nde görevlendirilmiş.
Şehitlik alanının karşısındaki otoparka bıraktığımız araçlara binmeden önce üzerinde savaşta görevli Alman orgenerali Liman von Sanders'in cümlelerinin bulunduğu Türk Askeri Anıtı'nda duygulanmaya devam ediyoruz.
Internet tarayıcısına "Çanakkale Mustafa Kemal" geçen sözcükler yazıp görsel araması yaptığınızda karşınıza çıkan, herkes tarafından bilinen yere geldik. Muhteşem bir manzara ve harika bir esinti...
Yaptığım gezi planında önceden bilmediğim ve aslında hesaplarımı az da olsa şaşırtan tek yönlü yoldan Conkbayırı'na vardık. Dönüşte uğrarız diye düşündüğüm birkaç yerde duramadan geçmek durumunda kaldık.
Atatürk'ün hatıralarında bahsettiği 261 rakımlı tepedeyiz. Conkbayırı'nda vatanı için çarpışan ve şehit olan askerlere adanan ve dua etmek için açılan bir eli sembolize eden beş tane yazıtın bulunduğu yere geldik. Çevrede kanlı savaşın izlerini taşıyan siperler göze çarpıyor.
"10 Ağustos 1915. Conkbayırı'nı almak ve bütün boğaza hakim olmak için İngilizler yirmi bin kişilik bir kuvvetle günlerce kazdıkları siperlere yerleşmişler, hücum anını bekliyorlardı. Gecenin karanlığı tamamen kalkmış, tan ağarmak üzere idi...Sakin adımlarla ve süzülerek düşmana yirmi otuz metre yaklaştım. Binlerce askerin bulunduğu Conkbayırı'nda çıt çıkmıyordu. Dudaklar sessizce bu sıcak gecede dua ediyordu...Saat 04:30'da kıyametler kopmuştu. İngilizler neye uğradıklarını şaşırmıştı...her taraftan şarapnel ve kurşun yağıyordu. Büyük bir şarapnel parçası tam kalbimin üzerine çarptı, sarsıldım elimi göğsüme götürdüm, kan akmıyordu. Olayı Yb. Servet Bey'den başka kimse görmemişti. Ona parmağımla susmasını emrettim...Kalbimin üzerinde cebimde bulunan saat paramparça olmuştu...Aynı gün gece yani 10 Ağustos günü beni mutlak ölümden kurtaran ve parçalanan saatimi Ordu Komutanı Liman von Sanders Paşa'ya hatıra olarak verdim. Çok şaşırmış ve heyecanlanmıştı. Kendileri de altın cep saatini bana hediye ettiler."
Yarım saatlik kısa bir yolculuktan sonra Alçıtepe Köyü'ne geldik. Hilal-i Ahmer Hastanesi Canlandırma Alanı'yla ilgili yakın zamanda bir sohbet etmişliğim vardı ve aklımda muhakkak gezilmesi gereken bir yer olarak kalmıştı. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından kurgulanan fakat müze kartımızın geçmediği özel statüde bir müze. Bilet gişesindeki görevliye çocuk ve öğrenci indirimlerini sorduktan sonra eşimle benim ikinci üniversite programında öğrenci olduğumuzu işiten bizden yaşı büyük bir abiyle yaptığımız öğrenciliğin keyfiyle ilgili sohbetle neşelendik. Canlandırma alanında yaşadığımız hüzünle ruh halimiz dengelendi galiba.
Canlandırma alanı temsili bir hastane binası, arkasında siperler ve avludan oluşuyor. Gezi için yönlendirme yapılmış ve ilk olarak sesle desteklenmiş, oldukça gerçekçi balmumu asker heykelleriyle donatılmış temsili siperlerde ilerledik. Silah sesleri, askerler arasındaki konuşmalar ve bağrışmalar hatta yabancı askerler arasındaki konuşmalar, sanki her an canlanacak gibi duran asker heykelleri...Alandan ayrılırken ekibimin ortak fikri "İyi ki gelip burayı gezmişiz." oldu.
Kısa bir yolculuktan sonra gezimizin Troya'yla birlikte iki büyük hedefinden biri olan Çanakkale Şehitler Abidesi'ne geldik.
Temeli 1954'de atılıp Anafartalar Zaferi'nin 45.yılı olan 1960'da ziyarete açılan abide, tüm ülkeden gelen şehitlerimizin toplu bir şekilde göğe yükselmesini temsil ediyor. Sembolik mezarlar, isimleri bugüne kadar tespit edilebilmiş 59408 şehidimizin.
Arife günü olmasına rağmen hatırı sayılır bir kalabalık vardı ama bir gün sonra gelmemiş olmakla gerçekten ne kadar şanslı olduğumuzu bayramın ikinci günü arkadaşımla telefonda konuştuğumda anladım. Benim kalabalık dediğime o muhtemelen tenha dermiş. Şehitler Abidesi otoparkında çıkıp yönümüzü Kilitbahir'e çevirdik.
Çocuklar acıktığından boğaza nazır yemek yenebilecek bir yer aradık ve Havuzlar Şehitliği'nin altında yer alan gözlemeciye oturduk. Boğazın öte yanında ve Avrupa'da olmamız bura insanının tipik Egeli rahatlığında olmasını engellememiş. Üç gözlemenin hazırlanması kırk beş dakika sürdü.
Kilitbahir'e bir kilometre kala Seyit Onbaşı Anıtı'nın yanından geçtik. Koca Seyit'in görev yaptığı Mecidiye Tabyası Şehitliği'nin karşısında yer alıyor. Tabya 18 Mart günü isabet almış ve on altı asker şehit olmuş. Bombardımandan sağ kurtulan Koca Seyit, sağlam kalan topu 276 kilogramlık mermiyi Niğdeli Ali'nin de yardımıyla sırtında taşıyarak üç kez ateşlemiş ve üçüncü atışta Ocean zırhlısını dümen tertibatından vurmuş.
Namazgâh Tabyası, Çanakkale Boğazı'nın en dar noktasına yapılan ilk ve en büyük tabya. İnşasına Macar kökenli bir Fransız aristokrat subay olan ve bu dönem aldığım birkaç dersin padişahlar hariç ana karakterlerinden biri olan Baron de Tott'un önerisiyle 1770'de başlanmış. De Tott, Osmanlı İmparatorluğu'nun 18.yüzyılda yaptığı askeri reform hareketlerine büyük katkı yapmıştır.
Tabyaya Namazgâh adının İslam mimarisindeki namazgâh yapılarına benzemesinden veya savaş zamanında askerlerin burada toplu namaz kılmalarından dolayı verilmiş. Şiddetli çarpışmalar sırasında diğer tabyalarla yapılan haberleşmenin canlandırıldığı oda ilgimizi çekti.
Müzeden çıkıp biraz ilerisindeki Kilitbahir Kalesi'ne girdik. Kale, Çanakkale Boğazı'nın Rumeli yakasında deniz geçişini kontrol altında tutmak için Çimenlik Kalesi (Kal'a-i Sultaniyye) ile birlikte Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırılmış. Fatih döneminin ünlü tarihçisi Tursun Bey; İstanbul'un fethinin ardından boğazın en dar yerinde karşılıklı iki kale yapıldığını, birine Kilidü'lbahr, diğerine Sultaniye adının verildiğini yazmış.
"16.yüzyıl başlarında Piri Reis eserinde, Marmara'dan çıkan gemilerin boğazdan geçiş iznini Rumeli tarafındaki kaleden aldıkları için buradaki kaleye Bahr-i Kilid dendiğini, fakat çok akıntılı ve derin olduğundan kalenin önünde büyük gemilerin demir atmasının mümkün bulunmadığını belirterek her iki kalenin de basit krokilerini ve durumlarını gösteren harita çizmiştir." (Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi)
Kilitbahir Kale Müzesi'nde genel olarak Osmanlı dönemindeki kale hayatı sergileniyor. Müze; Sarı Kule, Geç Dönem Avlusu, Piri Reis Bölümü ve İç Kule'den oluşuyor. Sarı Kule 1541 yılında Kanuni Sultan Süleyman döneminde güçlendirme çalışmalarında eklenmiş. Geç Dönem Avlusu da yine aynı dönemde eklenmiş bir ön savunma yeri.
Bir dönem bu kalede görevlendirilmiş ünlü Türk denizcisi Piri Reis'in anısına düzenlenmiş bölümde dönemin denizcilik araç gereçleri sergileniyor. Piri Reis'in ünlü Dünya haritasını da bu bölümde inceleyerek İç Kule'ye geçtik. Yedi katlı kule, barınma ve depolama amaçlı kullanılmış. Birinci kata taş basamaklardan çıktık, diğer katlara çıkış ise ahşap merdivenlerle yapılıyor.
Kilitbahir Kale Müzesi Gelibolu Yarımadası'ndaki son gezi noktamızdı. Müzeden ayrılarak feribot iskelesine geçtik. Dönüş feribotu için epey uzun bir araç sırasına girdik. Neyse ki feribotun araç kapasitesi beklediğimden fazlaydı ve altıdaki feribota binebildik.
İndikten sonra Küçükkuyu'da yerleşeceğimiz otele yaklaşık iki saat yolumuz olacağından karnımızı Çanakkale'de doyurmanın iyi bir fikir olduğunu düşündük. Uygun restoran tespiti konusunda büyük kızım çok başarılı olduğundan bu görevi yine ona verdik ve akşam yemeğimizi yine güzel bir yerde, boğaz manzaralı bir restoranda yedik.
1693 metrelik Assos Tüneli ve 4017 metrelik Troya Tüneli'nden geçerek Küçükkuyu'ya girdik. Tünellerde küçük ekip üyelerimiz ağızlarından çıkan türlü seslerle karanlığı ve kapalı kalma duygusunu defetmeye uğraşırken ben de onları fazla yormamak için elimden geldiğince ama hız sınırına bağlı kalarak bir an önce çıkış ışığını görmeye çabaladım. İlk insanların ay tutulmalarını engellemek için davul çalmalarına benzer davranışı göstermemiz beni bir defa daha hayrete düşürdü.
Küçükkuyu-Altınoluk sınırındaki otelimize giriş yaparak günü tamamlamamızı beklemeyin çünkü hazır Altınoluk'a gelmişken akşam saatinde sahilde gezmek güzel olabilir diyerek küçük bir grupla otelden çıktık. Günün yorgunluğunu, bayramda mekânlarını henüz yeni açmış Altınoluk esnafından bize en güzel gözükeninde birer bira içerek attık.
***
Gezimizin son günü Kaz Dağları'nda belirlediğim üç köye uğrayıp doğada biraz vakit geçirmeyi planlamıştım. Sabah geç saate kalmadan kalkıp otelde kahvaltımızı yaptık. Bayramın ilk günü olduğundan kahvaltı sonrası küçükler büyüklerin elini öperek kasalarını doldurdular.
İlk durağımız Adatepe. Doğrusunu söylemem gerekirse bu köye karşı ufak bir ön yargım vardı. Konaklama için köydeki otel ve pansiyonları aramış ve çok uçuk fiyatlarla karşılaşmıştım. Köyden yaklaşık iki saat sonra ayrılırken tıklım tıkış olan park yerlerini gördüğümüzde güne erken başlamanın faydasını bir kez daha anladık.
Köyden yaklaşık yarım saatlik yavaş tempo yürüyüşle Zeus Altarı'na doğru yola çıktık. Yürüyüş boyunca ülkenin en temiz havasını soluyoruz. Bu ormanlardaki hava kalitesinin en üst düzeyde olduğunu yakın zamanda okumuştum. Edremit Körfezi, Ayvalık ve Midilli Adası manzaralı tepeye geldik ve bizi antik uygarlığın sunaklarından biri karşıladı. Efsaneye göre Zeus, Troya Savaşı'nı buradan yani İda Dağı'ndaki Gargaros Tepesi'nden izleyip yönetmiş.
İkinci köyümüz Bahçedere meğer transit geçeceğimiz bir hedefmiş. Harita uygulamasında bulduğum ve ilgimizi çeker diye düşündüğüm gözlemevini gezeriz diye hayal etmiştim fakat bu bölgenin esnafından birinin özel mülkü olduğunu öğrendiğimizde bacanakla kahkahayı bastık.
Üçüncü hedefim Mıhlı Çayı üzerindeki şelale. Araçların çıkmasının zor olduğu bilgisini alarak yola koyulduk. Araçları ana yolda bırakarak yaklaşık bir buçuk kilometrelik yokuşlu toprak yolda yürüyerek şelale bölgesine ulaştık. Bizim gibi yürüyen gruplar olduğu kadar araçla çıkanlar da oldu. Demek ki her bilgiye çok güvenmemek gerekiyor, güneş altında yaptığımız yürüyüş epey yorucu olmuştu.
Şelalenin güzelliğinden büyülenerek suyun yanına dizilen masalardan birine oturduk ve soluklandık.
"...Yolculuk bir kafiye arayabilir
Atının kuyruğundaki düğümde
Ölüm bir kafiye arayabilir
Ak gömleğinde
Yol bir kafiye arar ve bulur
Dönemeçlerin benzerliğinde..."
Cemal Süreya
Yorumlar
Yorum Gönder